گردشگری، فرصتی از دل یک دغدغه!

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، توجه به جایگاه صنعت گردشگری، از آنرو اهمیت دارد که می توان با بهره گیری مناسب از منابع طبیعی و انسانی، علاوه‌ بر امکان رشد اقتصادی، به ترویج بخش کشاورزی و تولید صنایع بومی و محلی پرداخت و گامی در مسیر بهبود شرایط زیست محیطی و پاسداشت میراث فرهنگی بومی و آداب و رسوم محلی در جوامع میزبان برداشت. به اعتقاد کارشناسان فرهنگی، با توجه به آسیب پذیری و شکنندگی خاص میراث فرهنگی، توسعه گردشگری در مواردی می تواند موجب صدمه دیدن الگوهای فرهنگی بومی شود که این موضوع درباره گردشگری روستایی از حساسیت و اهمیت بیشتری برخوردار است.

اما در برابر این آسیبهای ناشی از خرده فرهنگهای وارداتی از سوی گردشگران، چگونه می توان فرهنگ های محلی را برای توسعه ی اقتصادی و اجتماعی بدون صدمه نگهداشت؟ و حتی تأثیر فرهنگ جامعه میزبان را بر گردشگران شاهد بود؟

گردشگری ، فرصت یا تهدید

مازندران با پذیرش سالانه 17 میلیون گردشگر، یکی از اصلی ترین مراکز گردشگری ایران است. این آمار هم یک فرصت محسوب می شود و هم یک تهدید، که باید به درستی بررسی شود تا دغدغه های این بخش برطرف شود.

محمدی از جامعه شناسان دانشگاه مازندران با بیان اینکه بیشترکسانی که ازگردشگران تأثیرمی پذیرند، جوانان هستند گفت: ازمهمترین چالشها، همزمان با ورود گردشگران به مازندران، تأثیر پذیری جامعه میزبان از حضور گردشگران، زیر پا گذاشته شدن هنجارهای اخلاقی، افزایش درگیری ها و سرقت، استفاده از مواد مخدر و مشروبات الکلی است. الگوپذیری جوانان بومی از گردشگران و افزایش نیازهای کاذب نیز قابل توجه است.

از سویی دیگر، مهمترین پیامدی که تعامل فرهنگی میان جهانگردان و جامعه میزبان بوجود می آورد تقلید ساکنان محلی از رفتار گردشگران است. لباس های غیررسمی و بیگانه، تغییر در نوع زندگی عادی و حتی افزایش استفاده از مشروبات الکلی و مواد مخدر از مهمترین چالش های این بخش است.

فاضلی عضو کمیته علمی گردشگری پایدار سواحل خزر هم گفت: حرکت خزنده تغییرات مخرب محیط زیست بوسيله انسان، ترافیک های سنگین، افزايش آلودگی هوا که سبب تغییرات آب وهوایی و گرم تر شدن هوا، کاهش میزان بارش و نابودی حیوانات و گیاهان نادر وکمیاب دارویی و درمانی مازندران ، زباله ها و پسماندها، تغيير کاربري زمینهای کشاورزي و گسترش ويلا سازي در دو دهه اخير، کاهش توليدات سنتي، افزايش هزينه هاي زندگي روستاييان، تغيير در شيوه رفتاري و سبک زندگي، به فراموشي سپردن آداب و سنن بومي، از ديگر پديده هاي منفي اقبال گردشگران به اين مناطق است.در چنین شرایطی و با این دغدغه ها باید عملکرد مسئولان کمیته های فرهنگی عضو ستاد خدمات سفر مازندران را نیز با دقت بیشتری بررسی کرد.

تعامل فرهنگها با گردشگری

اما برخی کارشناسان، درباره این تأثیرگذاری نظر متفاوتی دارند که حتی می توان آن را در تناقض با سایر نظرات دانست!
این محققان بر این باورند که گردشگری، راه مناسبی برای نزدیک کردن فرهنگها است. در واقع گردشگری، فرصتی گرانبها است که می‌توان از آن برای آموزش دادن انسان‌ها در مورد فرهنگ ‌ها و محیط‌ های دیگر بهره برد. با مدیریت و استفاده‌ درست و عقلانی از این پدیده‌، بسیاری از تفاوتهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و نگرش‌های متعصبانه کاهش یافته ومی‌توان به تعاملی سازنده و اساسی در کنار ارتباطات صحیح بین فرهنگها رسید.

بابانژاد از کارشناسان فرهنگی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی مازندران معتقد است: مازندران، استانی با شاخصه های فرهنگی و اجتماعی متعدد و غنی، میزبان میلیونها مسافر و گردشگر داخلی و خارجی است که این موضوع فرصت بزرگ فرهنگی برای استان محسوب می شود.مردمان بومی مدتهاست که به دلیل فرهنگ منحصر به فرد خود بعنوان جاذبه های گردشگری شناخته شده اند و به همین دلیل می توان از حضور گردشگران و مسافران برای ترویج و زنده نگهداشتن آن استفاده کرد زیرا هم آثار فرهنگی متعدد و هم نتایج اقتصادی و اجتماعی فراوانی به دنبال دارد.

راههای تعامل فرهنگها

رحیمیان از پژوهشگران فرهنگ بومی مازندران درباره راهکارهای رسیدن به چنین اهدافی گفت: برای رسیدن به تعامل گردشگری فرهنگی و توسعه پایدار باید همه اقشار یک جامعه با برنامه ‌ریزی مبتنی بر اصول توسعه پایدار تلاش کنند تا به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود. بنابراین ضروری است که اصول توسعه پایدار صنعت گردشگری و نیز آثار کوتاه مدت و میان مدت گردشگری فرهنگی بررسی و اجرا شود.

به گفته رحیمیان، برای دستیابی به ثبات فرهنگی با ورود گردشگران، مهمترین راهکارها را می توان در اجرای طرحهایی مانند توزیع کتابهای بومی و کتابخوانی درسواحل، جشنواره ساحل سالم با حضور گروه های فرهنگی بومی مازندران، برگزاری تئاتر و محفل های ادبی و فرهنگی، جشنواره بازیها و موسیقی های محلی، معرفی درست مشاغل بومی و آواهای کار هر منطقه، جشنواره ها و نمایشگاههای صنایع دستی، لباس و پوشش محلی مازندران دانست.

شالویی مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی مازندران هم با اشاره به تأکید این اداره کل در استفاده از این ظرفیتها برای ترویج اصالتهای فرهنگی مازندران گفت: برگزاری این جشنواره ها و نمایشگاه ها با همکاری اداره کل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان در فصول گردشگری مانندنوروز و تابستان همواره از اولویتها است و در این باره حتی گروه هایی از بخش خصوصی نیز با حمایت این ادارات برای اجرای برنامه های فرهنگی اقدام میکنند.

با توجه به گفته های مسئولان و کارشناسان می توان گفت: گردشگری و حضور گردشگران را می توان فرصت مناسبی برای گسترش صلح و وحدت میان اقوام، توسعه فرهنگی و اجتماعی مناطق مختلف و رونق اقتصادی دانست.

نویسنده: مهدی رضازاده