تشت آراء در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس

ظاهراً اختلافات بین کشورهای عربی حوزه خلیج فارس بیش از هر زمان دیگری بالا گرفته است. تا جایی که با وجود تلاش‌های همه جانبه کویت، همچنان برگزاری نشست سران کشورهای عربی حوزه خلیج فارس در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.
بنابر برخی گزارش‌ها همچنان «ابهام» دقیقترین توصیف برای وضع کنونی مرتبط با برگزاری سی و هشتمین نشست سران کشورهای عربی حوزه خلیج (فارس) در پایتخت کویت در روزهای سه شنبه و چهارشنبه آینده است، اگرچه دولت کویت روز گذشته اعلام کرد که مقدمات برگزاری این نشست در موعد مقرر آن به پایان رسانده و سران کشورهای خلیج (فارس) را برای حضور در آن رسماً دعوت کرده است.
به گزارش دیروز روزنامه رای الیوم، سلطان قابوس بن سعید شاه عمان و تمیم بن حمد آل ثانی امیر قطر تنها سرانی بودند که خبر دریافت دعوتنامه رسمی را از طریق سفیر کویت در مسقط و دوحه اعلام کردند، در حالی که دیگر کشورها اعتنایی نکردند، بویژه سه کشور تحریم کننده قطر - عربستان، امارات و بحرین - این خبر را کاملاً نادیده گرفتند و همه رسانه‌های رسمی و غیررسمی‌شان جز در مواردی خاص، از آن صحبت نکردند.
روزنامه‌های کویتی بسیار خوشبین بودند و برخی از آنان تاکید کردند که این نشست با حضور همه سران برگزار خواهد شد، اما هیچ دلیل یا اظهارنظری رسمی که این خوشبینی را تقویت کند، ارائه نکردند.
حتی موضع قطر نیز با ابهام همراه است، به گونه‌ای که خبرگزاری قطر که خبر دریافت دعوتنامه رسمی را منتشر کرد، اعلام نکرد که آیا تمیم بن حمد آن را پذیرفته است و به کویت خواهد رفت یا خیر، و فضا را برای گمانه زنی‌ها باز گذاشت و عمان نیز تقریباً همین موضع را اتخاذ کرد.
برخی صاحب نظران اعلام کرده‌اند بر اساس شواهد، می‌توان به این نتیجه رسید که کویت که از عدم پاسخگویی مثبت به میانجی‌گری‌هایش در بحران خلیج (فارس) خسته شده است، کاسه صبرش لبریز شده و تصمیم گرفته به این سرعت اقدام به ارسال دعوتنامه‌ها کند. برخی دیگر درباره دلیل اصلی برای این اقدام کویت گفته‌اند دعوتنامه‌ها را از طریق سفرا و نه وزرای خارجه ارسال کرد، زیرا تصمیم گرفت توپ را در زمین کشورهای عضو بیندازد و مسئولیت برگزاری این نشست یا تعویق آن را از روی دوش خود بردارد و خود را از هر سرزنشی دور کند.
این تشتت آراء در مقیاسی بزرگتر در اتحادیه عرب نیز وجود دارد. در سال‌های گذشته، برخی از کشورهای عربی - از جمله عربستان- نقش اساسی در سازماندهی و تجهیز و گسیل تروریست داعش در دو کشور دیگر اتحادیه عرب یعنی سوریه و عراق داشته‌اند؛ ثانیاً، عربستان با قطر در زمینه حمایت از حماس و اخوان المسلمین و اخیراً درباره مناسبات با ایران اختلاف نظر داشته و به یمن تجاوز نظامی کرده و با مجبور کردن سعد حریری به استعفاء در پی بحران‌آفرینی در لبنان بوده است و ... همه این مسائل حکایت از این دارد که بخش عربی جهان اسلام بشدت دچار تشتت آراء و اختلافات سیاسی است.
در این شرایط برخی گزارش‌ها از تقلای عربستان سعودی برای جان دادن به اتحاد نظامی مبارزه با تروریسم حکایت دارد.
محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی یک شنبه هفته گذشته نخستین اجلاس - به اصطلاح - اتحاد اسلامی-نظامی مبارزه با تروریسم را با حضور مقامات دفاعی ارشد 40 کشور مسلمان برگزار کرد. عربستان سعودی در دسامبر 2015 [1394] خبر تشکیل این اتحاد را اعلام کرد.
اتحاد نظامی معمولاً یکی موثرترین نوع همگرایی‌ها بین کشورهای جهان است ولی این دست همگرایی بدون همگرایی عمیق و گسترده سیاسی امکان پذیر نیست. با توجه به افزایش اختلافات سیاسی بین کشورهای اسلامی و عربی لااقل در کوتاه و میان مدت نمی‌توان انتظار تحقق یک اتحادیه نظامی موثر در میان این کشورها داشت، بویژه اینکه هدف این اتحاد نظامی مقابله با برخی کشورهای اسلامی دیگر باشد؛ هرچند ریاض اعلام کرده است هدف از تاسیس این اتحادیه نظامی مبارزه با تروریست است.

---------------------------------------------------------------
عبدالرضا خلیلی

­