اتحادیه عرب از شعار تا عمل

­منابع دیپلماتیک اعلام کردند، عربستان سعودی خواستار نشست فوق‌العاده وزرای خارجه کشورهای عضو اتحادیه عرب برای بررسی آنچه آن را مداخلات و عهد شکنی‌های ایران خواند، شده است. دبیرخانه اتحادیه عرب یادداشتی را بین کشورهای عضو توزیع و در آن تأکید کرده که این نشست، یکشنبه هفته آینده در قاهره، پایتخت مصر و برای بررسی دخالت‌های ایران در کشورهای عربی، تشکیل خواهد شد.
اگر نگاهی گذرا به اهداف تاسیس این اتحادیه بیندازیم می بینیم که آزادی از سلطه بیگانگان و تحقق وحدت عربی- اسلامی از مهمترین اهداف تشکیل اتحادیه عرب بوده است. این اتحادیه پس از اخراج نیروهای فرانسوی از سوریه و تشکیل رژیم اسرائیل، برای حفظ انسجام و وحدت کشورهای عربی تاسیس شد، ولی گویا امروز ماهیت اهداف این اتحادیه تغییر کرده است و هر روز وابسته بودن این اتحادیه به رژیم‌های زورگو و زرمدار منطقه و جهان بیشتر آشکار می گردد.
اما از بررسی عملکرد این اتحادیه آشکار می‌شود، اتحادیه عرب با وجود آرمان‌های یاد شده، در عمل چندان موفق نبوده است و تا به حال نه تنها نتوانسته است به وحدت دولت‌های عربی کمکی کند، بلکه در برخی موارد مانع وحدت بین آنها نیز شده است.
اختلاف‌های شدید بین اعضای اتحادیه و اهداف و منافع متضادشان در امور داخلی و سیاست خارجی، اتحادیه عرب را به سازمانی ناتوان و ضعیف تبدیل کرده است و نتوانسته به اعراب در مقابل اسرائیل - که در 1948 اعلام وجود کرده- کمکی کند. طرح دفاع مشترک اعضاء نیز که در 1950 به تصویب رسید مثمرثمر واقع نشد. چنانچه در قبال وقایع سال‌های 1956 (بحران سوئز)، جنگ 1967 و 1973 اعراب و اسرائیل نیز چندان راهگشا نبود و کاری از پیش نبرد. از لحاظ نظامی نیز اقدامات اتحادیه بسیار ناامید کننده بوده است.
مهمترین موانع همگرایی در اتحادیه عرب وجود رژیم‌های دیکتاتوری چون عربستان سعودی است، رژیم‌هایی که حتی قادر به درک مناسب منافع ملی خود نیستند، چه رسد به این که قادر به گذار از مصالح ملی به سوی تصمیمات و منافع مشترک منطقه‌ای باشد.
جغرافیای سیاسی جهان عرب از ساختار ناهمگونی برخوردار است و در بسیاری از کشورهای آن هنوز حکومت مردمی شکل نگرفته و همین موضوع در کنار بیداری اسلامی موجب آغاز و شکل گیری موجی از انقلاب‌ها در منطقه شده است.
در این میان، اتحادیه عرب به جای اتخاذ موضعی قاطع و واحد در قبال این انقلاب‌ها و حمایت از حرکت‌ها و جنبش‌های مردمی به اعتراف بسیاری از صاحبنظران بین‌المللی به ابزار دست آمریکا و رژیم صهیونیستی تبدیل شده است.
اقدامات شتابزده اتحادیه عرب در زمان حمله ناتو به لیبی نشان داد که این اتحادیه به ابزاری مطیع در دست ناتو تبدیل شده و با واگذار کردن پرونده لیبی به شورای امنیت خود را مسخره خاص و عام کرده است.
اتحادیه عرب، علیه ملت‌های عرب توطئه‌چینی می‌کند و واضح‌ترین دلیل این ادعا اشغال یمن و توطئه در بحرین و سوریه و عراق و نسبت دادن اتهامات واهی به حزب‌الله لبنان و جمهوری اسلامی ایران است. حتی نیروی مقاومت مردمی حزب‌الله لبنان را بی‌شرمانه یک گروه تروریستی خوانده و ایران را به حمایت از تروریست متهم کرده است.
قرار است اتحادیه عرب هفته آینده نشست فوق العاده خود را با نیت شوم ایران هراسی و تقویت جبهه‌ای ضد ایرانی در قاهره برگزار کند. البته این دعوت با انتقاد بعضی از کشورهای عربی مثل عراق و مصر و مغرب مواجه شد.
علاوه بر این خاطر نشان می‌شود که این اتحادیه همواره با صدور بیانیه‌هایی از جنایات رژیم آل خلیفه در بحرین و نقض حقوق بشر نظامیان عربستان در یمن حمایت کرده است. این در حالی است که سازمان‌های بین‌المللی همانند اتحادیه اروپا، کمیساریای عالی حقوق بشر و دیگر سازمان‌های بین‌المللی به موارد نقض حقوق بشر در این دو کشور صراحتاً اشاره کرده‌اند. این اتحادیه حتی دولت سوریه را در برابر شورش‌های داخلی و بحران تروریست‌های داعش تنها گذاشت و حتی از تعلیق عضویت سوریه در این اتحادیه حمایت کرد.
همه این شواهد حاکی از این است که اتحادیه عرب دچار قلب ماهیت شده و به جای این که رسالت اصلی خود یعنی وحدت و انسجام اعراب در برابر رژیم صهیونیستی را دنبال کند با اتحاد با رژیم صهیونیستی و متحدان غربی خود به عاملی برای تنش‌آفرینی در میان اعراب تبدیل شده است.
اتحادیه عرب با نام کامل اتحادیه کشورهای عربی و به زبان عربی- جامعه الدول العربیه - یک سازمان بین‌المللی منطقه‌ای و شامل کشورهای عمدتاً عربی جنوب غرب آسیا و شمال آفریقا است. این اتحادیه در ۲۲ مارس ۱۹۴۵ با ۶ عضو مؤسس مصر، عربستان، عراق، سوریه، لبنان، و اردن بنیان نهاده شد و یمن نیز چند روز بعد در ۵ مه ۱۹۴۵ به آن پیوست. این اتحادیه ۲۲ عضو اصلی و ۴ عضو ناظر داشت ولی عضویت سوریه از نوامبر ۲۰۱۱ به حالت تعلیق درآمد .
در حال حاضر اتحادیه عرب شامل 21 کشور از آسیا و آفریقا و سازمان آزادی بخش فلسطین است که عبارتند از: مصر، عراق، یمن، لیبی ، مغرب ، تونس، امارت، بحرین، قطر، عربستان، الجزایر، لبنان، موریتانی، اردن ، جیبوتی، کومور، اریتره، سومالی، سودان، عمان و فلسطین .

--------------------------------
امین نجار