روابط ترکیه و ناتو چه آینده ای دارد ؟

        به گزارش سرویس بین الملل خبرگزاری صدا وسیما ، پس از وقوع کودتای نافرجام ترکیه ،ینس استولتنبرگ دبیرکل ناتو این کودتا را محکوم و بر حمایت کامل از نهادهای دموکراتیک ترکیه تاکید کرد. 

در این مقاله ، دکتر سید رضا میر طاهر ، به بررسی  ابعاد این رویدادها پرداخته است .
در چارچوب رخدادهای داخلی اقدامات دولت آنکارا علیه کودتاچیان بویژه موج گسترده بازداشت ها و برکناری ها که به حدود 80 هزار نفر رسیده است ، واکنش منفی ناتو را موجب شد وخواهان رعایت موازین حقوق بشری و اروپایی در برخورد با عوامل کودتا شد.

این مساله موجب بروزبرخی تنش ها بین ترکیه و ناتو شد.با این حال در واکنش به گزارشات اخیر درخصوص آینده عضویت ترکیه در این سازمان نظامی و موضع ناتو در قبال کودتای 15 ژوئیه، سخنگوی ناتو در20 مرداد  در بیانیه‌ای اعلام کردکه لغو عضویت ترکیه در ناتو اصلا محل بحث نیست.به گفته وی ائتلاف ناتو به دفاع جمعی متعهد است .وی تاکید کرد که ناتو بر تداوم مشارکت ترکیه حساب کرده و ترکیه نیز می‌تواند بر همبستگی و حمایت ناتو حساب کند. از دیدگاه ناتو ،آنکارا یکی از متحدان ارزشمند است که مشارکت‌های دائم و حضور پررنگی در تصمیمات مربوط به چالش‌های امنیتی دارد. 

تنش در روابط ترکیه و آمریکا                         

       هر چند آمریکا از متحدان اصلی آنکارا محسوب می شود و دوکشور همکاری گسترده امنیتی و نظامی با هم دارندکه از جمله آنها در اختیار داشتن پایگاه هوایی اینجرلیک در ترکیه است .در این پایگاه علاوه بر هواپیماهای جنگی و پشتیبانی آمریکا ، سلاح های هسته ای تاکتیکی نیز مستقر هستند. در حال حاضر پایگاه نظامی اینجرلیک مورد استفاده نیروی هوایی آمریکا و محل استقرار جنگنده‌های ائتلاف تحت رهبری آمریکا علیه داعش است. پس از کودتای نافرجام 15 ژوئیه در ترکیه، فرمانده سابق پایگاه هوایی اینجرلیک به اتهام مشارکت در کودتا دستگیر شد. در حال حاضر روابط ترکیه با آمریکا با توجه به اتهامات آنکارا در باره نقش واشنگتن در کودتای نافرجام 15 ژوئیه دوره پرتنشی را طی می کند. با توجه به تلاش آمریکا برای حل و فصل اختلافات ژنرال جوزف دانفورد رئیس‌ ستاد مشترک ارتش آمریکا در 11 مرداد به ترکیه رفت. سفر ژنرال دانفورد در چارچوب دو هدف انجام شد.نخست ، بازدید از پایگاه اینجرلیک و تاکید بر ادامه حضور آمریکا در این پایگاه و دوم رایزنی با مقامات سیاسی و نظامی ترکیه برای حل اختلافاتی که بر روابط دو کشور سایه افکنده است. این سفر در حالی صورت گرفت که روابط دو کشور در پی اظهارات مقامات ارشد ترکیه درباره نقش داشتن آمریکا در کودتای نافرجام اخیر ، دوره پر تنشی را سپری می کند. البته مقامات آمریکایی به شدت این اتهام را رد کرده اند .ژنرال دانفورد در 4 مرداد، گزارش های رسانه‌ها در خصوص مداخله آمریکا در کودتای نافرجام ترکیه را «پوچ» خواند . همچنین ژنرال جوزف وتل، رئیس فرماندهی مرکزی آمریکا ادعاهای رجب طیب اردوغان رئیس جمهوری ترکیه درباره حمایت از کودتای ناکام در ترکیه را رد کرد. وتل گفته بود سرکوب حامیان گولن در ترکیه و انبوه بازداشت‌ها ، بر عملیات ضد داعش ، تاثیر منفی می‌گذارد.بیانیه وی پس از آن صادر شد که اردوغان ، اظهارات وتل مبنی بر ابراز نگرانی از زندانی شدن برخی از افسران مورد حمایت آمریکا در ترکیه را محکوم کرد .اردوغان تاکید کرد کشورهایی که باید از ترکیه به دلیل شکست دادن کودتا تمجید می‌کردند ، در کنار طراحان و توطئه‌گران ایستاده‌اند . وی آمریکارا متهم کرد که در کنار کودتا گران ایستاده است.در واقع پس از وقایع اخیر ، مقامات ترکیه به ویژه رجب طیب اردوغان به شدت به آمریکا بدگمان شده اند .آنها خواهان استرداد فتح الله گولن رهبر مخالفان دولت ترکیه هستند که در آمریکا زندگی می کند . 

        مقامات ترک معتقدند گولن در پشت پرده کودتای نافرجام اخیر بوده است ، اما آمریکایی ها به عناوین مختلف از اجرای خواست آنکارا اجتناب کرده اند .در آخرین اظهار نظر در این زمینه اردوغان صراحتا به واشنگتن هشدار داد که آمریکا باید بین ترکیه و فتح الله گولن یکی را  انتخاب کند. در عین حال هراس مقامات دولت ترکیه از شکل گیری تلاشی جدید برای کودتا باعث شده است آنها علاوه بر بازداشت و اخراج شمار زیادی از نظامیان ترکیه ، تدابیر امنیتی را در پایگاههای نظامی این کشور از جمله پایگاه هوایی اینجر لیک افزایش دهند . گفته می شود تعدادی از هواپیماهای جنگنده ، در زمان کودتا از این پایگاه پرواز کردند . مسلما چنین اقدامی بدون اطلاع و هماهنگی با فرماندهان آمریکایی مستقر در این پایگاه نمی توانست انجام شود. روز دوشنبه 11مرداد روزنامه ینی شفق که حامی دولت ترکیه است ،در مطلبی نوشت این کودتا از حمایت مالی سازمان سیا برخوردار بود و توسط یک ژنرال بازنشسته آمریکا با استفاده از تلفن همراه از افغانستان هدایت شد . این روزنامه در صفحه نخست خود عکسی از جان کمپبل ژنرال بازنشسته ارتش آمریکا و فرمانده سابق نیروهای تحت فرماندهی ناتو در افغانستان، منتشر کرد و وی را بعنوان مقامی معرفی کرد که کودتای اخیر در ترکیه را هدایت کرده است.این روزنامه همچنین نوشت سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)از طریق « یونایتد بانک آفریقا » هزینه این کودتا را تامین کرده بود و دو ژنرال ترکیه ای مستقر در افغانستان که بعدا در دبی بازداشت شدند بخشی از شبکه توطئه گران به رهبری ژنرال کمپبل بودند.یونایتد بانک آفریقا که مقر آن در نیجریه است دخالت در کودتای نافرجام ترکیه را تکذیب و اعلام کرد چنین اتهاماتی کاملا دروغ است .کمپبل نیز در مصاحبه با روزنامه وال استریت ژورنال، اتهامات مقامات ترکیه علیه خود را مضحک خواند .واشنگتن نیز ادعاهای مطرح شده درمورد دخالت آمریکا در کودتای نافرجام ترکیه را رد کرده و چنین ادعاهایی را پوچ و بی معنی دانسته است.

با وجود این مقامات ترکیه بر نقش "قدرتهای بزرگ" در کودتای نافرجام ترکیه تاکید دارند . جدا از ماهیت این گزارشها ، روابط ترکیه و واشنگتن پس از کودتای نافرجام ، به شدت متشنج شده است و این مسئله ، حساسیت مقامات ارشد نظامی آمریکا را برانگیخته است. از جمله موارد بروز اختلافات بین ترکیه و آمریکا می توان به اعلام خبربازداشت نظامیان رابط میان ارتش ترکیه و وزارت دفاع امریکا (پنتاگون)و نیزنحوه دفن عوامل کودتا بعنوان رفتارتنیبهی دولت ترکیه درقبال خانواده آن عده از کودتاچیان که در جریان عملیات ناموفق خود کشته شدند اشاره کرد.در خصوص بازداشت نظامیان رابط میان ارتش ترکیه و پنتاگون ژنرال «ژوزف وتل» رئیس  فرماندهی مرکزی آمریکا در نشست امنیتی آسپن طی اظهاراتی از «بی ثباتی» در ترکیه، و دستگیری ونهایتا پاکسازی برخی نظامیان این کشور که مسئول ارتباط با پنتاگون بودند انتقاد کرد .همین اظهارنظرکافی بود تامقامات ترکیه به اظهارات ژنرال وتل واکنش نشان داده  و وی رابه ناآگاهی در باره  امور داخلی ترکیه متهم کنند. 

          در عین حال  باردیگر مقامات ترک و حتی اردوغان، امریکا را به حمایت از کودتا متهم کرده و در انتقادی تند از اظهارات آمریکایی‌ها درباره کودتا، عنوان کرد که تا زمان گناهکار شناخته شدن افراد مرتبط با کودتا، بازداشت‌ها ادامه خواهد یافت.ژنرال آمریکایی نیز در پاسخ به این اظهارات دخالت واشنگتن در کودتای ترکیه را رد کرد.هم  چنین پس از این که رسانه‌های ترکیه اعلام کردند که دولت اردوغان قصد دارد عوامل کودتای نافرجام این کشور را با نام گذاری محلی متروک که در حقیقت محل تجمع حیوانات ولگرد است، تحت عنوان «گورستان خائنان» دفن کند؛ سخنگوی وزارت خارجه آمریکا این تصمیم دولت ترکیه را برای دفن متفاوت عوامل کودتا، «اقدامی بی‌معنی» خواند و آن را محکوم کرد.اقدامی که حتی با واکنش هایی در جامعه ترکیه همراه بود، چرا که به گفته منتقدین، ماجرای گورستان خائنین به معنی نادیده گرفته شدن حق خانواده‌های کشته‌شدگان کودتا برای دفن آنها بر اساس موازین شرعی خواهد بود

      کشورهای غربی از رفتار «رجب طیب اردوغان» رئیس‌جمهور ترکیه پس از کودتای نافرجام 15 ژوئیه که از این واقعه به مثابه ابزاری برای پاکسازی گسترده  مخالفان خود و فراتر از آن مجازات عاملان کودتا استفاده کرده است ناراضی بوده  وبارها از آن  انتقاد کرده اند.  امریکا و اتحادیه  اروپا دراین باره دیدگاه واحدی داشته و لذا به اقدامات دولت ترکیه پس از کودتا واکنش نشان داده اند. با توجه به روند کنونی ، امید چندانی به بهبود روابط ترکیه و اتحادیه اروپا نمی رود و از سوی دیگر می توان انتظار داشت که تنش ها در روابط ترکیه و آمریکا نیز ادامه یافته و روابط دو جانبه کماکان با تنش همراه باشد. در واقع تلاش های دولت اوباما برای ایجاد موازنه بین مخالفت با کودتا و مخالفت با واکنش های شدید اردوغان، نتیجه ای به همراه نداشته  واین مساله با توجه به اصرار واشنگتن بر عدم استرداد گولن  وخیم تر شده است. هم چنین چشم انداز مثبتی در باره آینده روابط اتحادیه اروپا و ترکیه  با توجه به روند  فزاینده تنش ها بین آنکارا و بروکسل وجود ندارد.در واقع شواهد حاکی از آن است که نه اتحادیه اروپا قصد کوتاه آمدن در مقابل ترکیه را دارد و نه ترکیه از انتقادات خود در باره رویکرد اروپا در قبال تحولات اخیر این کشور کاسته ویا تهدیدات خود در باره لغو مفاد توافقنامه مارس 2016 را کنار گذاشته است.لذا با  ادامه روند کنونی باید منتظر کاهش سطح همکاری ها بین آنکارا و بروکسل بود.

اما در مورد روابط ترکیه و ناتو با توجه به وابستگی متقابل این سازمان نظامی و آنکارا برغم برخی انتقادات می توان انتظار داشت که روابط آنکارا و ناتو کماکان در مسیرقبلی ادامه پیدا کند.